Thanh Nguyen 
Tiền zangyou (残業代 — tiền làm thêm giờ) không phải là ưu đãi công ty ban cho, mà là nghĩa vụ theo luật lao động Nhật. Làm quá giờ quy định thì phải được trả thêm, và mức thêm được luật ấn định tối thiểu.
Bài này nói rõ các mức, giới hạn giờ làm thêm, và cách xử lý khi công ty không trả đủ.
Giờ làm việc theo luật
Giới hạn cơ bản là 8 giờ mỗi ngày và 40 giờ mỗi tuần. Vượt quá đó là làm thêm giờ, và công ty chỉ được yêu cầu làm thêm khi đã ký thỏa thuận với đại diện người lao động và nộp cho cơ quan quản lý.
Các mức phụ cấp tối thiểu
- Làm thêm ngoài giờ quy định: cộng thêm ít nhất 25% đơn giá giờ.
- Làm đêm (khoảng từ 22 giờ tới 5 giờ sáng): cộng thêm ít nhất 25%. Khoản này cộng dồn với phụ cấp làm thêm nếu bạn vừa làm quá giờ vừa làm đêm.
- Làm vào ngày nghỉ theo luật: cộng thêm ít nhất 35%.
- Làm thêm vượt 60 giờ trong một tháng: phần vượt được cộng thêm ít nhất 50%.
Đây là mức tối thiểu. Công ty có thể trả cao hơn, không được trả thấp hơn.
Giới hạn giờ làm thêm
Luật đặt trần cho giờ làm thêm, nguyên tắc chung là 45 giờ mỗi tháng và 360 giờ mỗi năm. Trong trường hợp đặc biệt có thể vượt, nhưng vẫn bị chặn bởi các giới hạn khác về tổng số giờ và số tháng được vượt trong năm.
Nếu tháng nào bạn cũng làm thêm 80 tới 100 giờ, đó không phải chuyện bình thường mà là dấu hiệu công ty đang vi phạm.
Lương làm thêm cố định — cái bẫy phổ biến
Nhiều công ty áp dụng chế độ みなし残業 / 固定残業代: một khoản tiền làm thêm cố định trả hằng tháng bất kể bạn làm bao nhiêu. Chế độ này hợp lệ, nhưng có điều kiện:
- Phải ghi rõ khoản đó tương ứng với bao nhiêu giờ trong hợp đồng và trên bảng lương.
- Làm vượt số giờ đó thì công ty phải trả thêm phần chênh lệch. Không trả là vi phạm.
Nói cách khác, lương làm thêm cố định không phải giấy phép để bắt làm không giới hạn. Hãy kiểm tra hợp đồng xem khoản đó ứng với mấy giờ, rồi đối chiếu với bảng lương ở Nhật hằng tháng.
Bị quỵt tiền làm thêm thì làm gì?
- Thu thập bằng chứng — bảng chấm công, ảnh chụp màn hình hệ thống, lịch sử đăng nhập máy tính, email gửi ngoài giờ, ảnh đồng hồ khi rời công ty. Ghi nhật ký giờ vào và ra mỗi ngày.
- Giữ đủ bảng lương để đối chiếu số giờ và số tiền.
- Trao đổi với công ty trước bằng văn bản hoặc email để có dấu vết.
- Liên hệ cơ quan giám sát tiêu chuẩn lao động (労働基準監督署) — tư vấn miễn phí và có thẩm quyền yêu cầu công ty khắc phục.
- Quầy tư vấn lao động tổng hợp tại các sở lao động địa phương cũng nhận tư vấn, một số nơi có hỗ trợ ngoại ngữ.
Quyền đòi tiền lương chưa trả có thời hiệu, nên đừng để quá lâu. Càng để lâu càng khó thu thập bằng chứng và có nguy cơ mất quyền đòi phần cũ.
Câu hỏi thường gặp
Làm thêm nhưng công ty không ghi vào chấm công thì sao?
Đó là dấu hiệu vi phạm rõ ràng. Hãy tự ghi lại giờ vào và ra mỗi ngày, kèm bằng chứng khách quan như email hay lịch sử đăng nhập. Bằng chứng do bạn tự ghi có giá trị hơn nhiều khi được củng cố bằng dấu vết điện tử.
Quản lý có được trả tiền làm thêm không?
Người thuộc diện quản lý theo luật có chế độ khác về giờ làm, nhưng điều kiện để được xếp vào diện đó rất chặt: quyền hạn thực tế, sự tự chủ về giờ giấc và đãi ngộ tương xứng. Nhiều trường hợp bị gắn mác quản lý chỉ để khỏi trả tiền làm thêm, và đó là vi phạm.
Từ chối làm thêm có được không?
Công ty chỉ được yêu cầu làm thêm trong phạm vi thỏa thuận đã ký và trong giới hạn luật cho phép. Bạn có thể từ chối khi yêu cầu vượt quá phạm vi đó, hoặc khi có lý do chính đáng như sức khỏe hay chăm sóc gia đình. Hãy trao đổi bằng văn bản để có bằng chứng.
Khiếu nại có bị công ty trả đũa không?
Việc trả đũa người lao động vì đã khiếu nại với cơ quan quản lý là hành vi bị cấm. Trên thực tế vẫn có rủi ro về quan hệ, nên nhiều người chọn khiếu nại sau khi đã tìm được nơi làm mới. Cơ quan tư vấn có thể hướng dẫn cách xử lý phù hợp với hoàn cảnh của bạn.
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật tháng 8/2026. Quy định về giờ làm thêm và mức phụ cấp có thể thay đổi và có ngoại lệ theo ngành. Hãy tư vấn cơ quan giám sát tiêu chuẩn lao động hoặc luật sư về trường hợp cụ thể.
