Thanh Nguyen 
Nghỉ việc, thu nhập về gần bằng 0, nhưng hóa đơn bảo hiểm quốc dân gửi về vẫn cao ngất — vì phí tính trên thu nhập của năm trước. Tin tốt là có chế độ giảm phí bảo hiểm quốc dân, và không ít người Việt ở Nhật cắn răng đóng đủ vì không biết mình đủ điều kiện xin giảm.
Bài này liệt kê các chế độ giảm phí, ai được áp dụng tự động, ai phải nộp đơn, và giấy tờ cần mang theo. Nếu chưa rõ hai hệ bảo hiểm khác nhau ra sao, đọc trước bài bảo hiểm y tế ở Nhật.
Ba nhóm chế độ giảm phí
- Giảm theo thu nhập hộ gia đình (軽減) — áp dụng tự động khi tổng thu nhập của hộ dưới các ngưỡng quy định. Thường có nhiều bậc giảm khác nhau, bậc cao nhất giảm phần lớn khoản phí cố định tính theo đầu người.
- Giảm cho người mất việc ngoài ý muốn (非自発的失業者の軽減) — dành cho người bị công ty cho nghỉ, hết hợp đồng, phá sản. Thu nhập từ lương của bạn được tính lại ở mức rất thấp khi tính phí, nên khoản giảm rất lớn.
- Miễn giảm theo hoàn cảnh (減免) — khi thu nhập giảm đột ngột vì bệnh tật, thiên tai, tai nạn. Xét theo từng trường hợp và theo quy định riêng của mỗi thành phố.
Nhóm thứ hai là nhóm nhiều người Việt bỏ lỡ nhất. Điều kiện cốt lõi là nghỉ việc không phải do tự nguyện, và bằng chứng nằm ở mã lý do nghỉ việc ghi trên giấy tờ bảo hiểm việc làm.
Điều bắt buộc: phải khai thu nhập dù bằng 0
Đây là chỗ sai phổ biến nhất. Chế độ giảm theo thu nhập chỉ chạy được khi city hall biết thu nhập của mọi thành viên trong hộ. Không khai thì hệ thống coi như không xác định được, và bạn không được giảm dù thu nhập thật sự bằng 0.
Vì vậy: người không đi làm, người thất nghiệp cả năm, người nội trợ vẫn nên nộp tờ khai thu nhập cho city hall. Việc này miễn phí và thường làm ngay tại quầy.
Giấy tờ mang theo khi tới city hall
- Thẻ cư trú (在留カード) và thẻ My Number.
- Giấy tờ bảo hiểm việc làm thể hiện lý do nghỉ việc, nếu xin theo diện mất việc ngoài ý muốn.
- Giấy chứng nhận nghỉ việc từ công ty cũ.
- Giấy tờ chứng minh thu nhập hiện tại hoặc lý do thu nhập giảm.
- Thẻ bảo hiểm quốc dân nếu đã có, và giấy báo phí đã nhận.
Không chắc mình thuộc diện nào thì cứ mang đủ giấy tờ trên rồi ra quầy 国民健康保険 trình bày hoàn cảnh. Nhân viên sẽ đối chiếu và cho biết bạn thuộc chế độ nào.
Không đủ điều kiện giảm thì làm gì?
- Xin chia nhỏ kỳ nộp (分割納付) — thay vì đóng theo lịch có sẵn, xin chia thành nhiều kỳ nhỏ hơn để vừa sức.
- Xin giãn thời hạn nộp — nhiều thành phố cho phép hoãn khi có lý do chính đáng.
- So sánh với chế độ tiếp tục tham gia bảo hiểm công ty cũ — trong hai năm đầu sau khi nghỉ việc, có trường hợp cách này rẻ hơn kokumin kenko hoken. Hỏi cả hai nơi rồi so con số.
Điều tuyệt đối không nên làm là im lặng không đóng. Nợ phí bị tính tiền chậm nộp, thẻ bảo hiểm có thể bị đổi sang loại thời hạn ngắn, và tình trạng đóng bảo hiểm còn được xem xét khi bạn gia hạn tư cách lưu trú hoặc xin vĩnh trú.
Câu hỏi thường gặp
Tự nghỉ việc có được giảm phí bảo hiểm quốc dân không?
Chế độ giảm dành riêng cho người mất việc ngoài ý muốn thì không áp dụng cho người tự xin nghỉ. Nhưng bạn vẫn có thể thuộc diện giảm theo thu nhập hộ gia đình nếu thu nhập năm trước thấp, hoặc xin miễn giảm theo hoàn cảnh nếu có lý do đặc biệt như bệnh tật.
Du học sinh có được giảm phí không?
Thường là có, vì thu nhập từ làm thêm của du học sinh hay nằm dưới ngưỡng giảm. Nhưng phải nộp tờ khai thu nhập cho city hall thì chế độ giảm mới được áp dụng. Nhiều du học sinh đóng phí cao chỉ vì chưa từng khai thu nhập.
Xin giảm rồi thì có được hoàn lại phần đã đóng không?
Nếu chế độ giảm được áp dụng cho kỳ mà bạn đã đóng, phần chênh lệch thường được hoàn hoặc trừ vào các kỳ sau. Cách xử lý khác nhau theo từng thành phố, nên hãy hỏi rõ tại quầy khi nộp đơn.
Mất bao lâu để biết kết quả?
Chế độ giảm tự động theo thu nhập được áp ngay khi tính phí, thể hiện trên giấy báo phí gửi về nhà. Chế độ phải nộp đơn thì thường mất vài tuần để xét và có giấy thông báo phí mới. Cứ giữ lại giấy hẹn ở quầy để tiện hỏi lại.
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật tháng 8/2026. Ngưỡng thu nhập và điều kiện giảm phí do từng địa phương quy định và thay đổi theo năm. Hãy xác nhận trực tiếp với quầy bảo hiểm quốc dân tại city hall nơi bạn cư trú.
Bài viết liên quan
Tiền bạc & thuế Có con ở Nhật: 6 khoản tiền nhiều mẹ Việt hay bỏ sót
Tiền bạc & thuế Mỗi tháng để dành 1 man cho con: gửi tiết kiệm hay chơi NISA?
Tiền bạc & thuế Đầu tư NISA ở Nhật: cách mở tài khoản và chọn quỹ cho người mới
Tiền bạc & thuế