Thanh Nguyen 
Phí kokumin kenko hoken (bảo hiểm y tế quốc dân) không có một mức chung cho cả nước. Mỗi thành phố tự đặt tỷ lệ riêng, và số tiền của bạn được ghép từ nhiều phần cộng lại, tính trên thu nhập năm trước của cả hộ gia đình.
Đó là lý do hai người cùng lương nhưng ở hai thành phố khác nhau lại đóng khác nhau, và là lý do bạn vừa nghỉ việc mà hóa đơn vẫn cao.
Phí gồm những phần nào?
- Phần theo thu nhập (所得割) — tính theo thu nhập năm trước của từng người có tham gia trong hộ.
- Phần theo đầu người (均等割) — một khoản cố định nhân với số người tham gia trong hộ. Nhà đông người thì phần này lớn.
- Phần theo hộ (平等割) — một khoản cố định cho mỗi hộ. Không phải thành phố nào cũng có.
Ba phần trên lại được chia theo mục đích sử dụng: phần chi trả y tế, phần hỗ trợ người cao tuổi, và phần bảo hiểm điều dưỡng (chỉ tính cho người từ 40 đến 64 tuổi). Vì vậy giấy báo phí thường có nhiều dòng số trông rối mắt.
Tổng phí cả năm có mức trần, nên người thu nhập rất cao cũng không đóng vượt quá một ngưỡng nhất định.
Ai phải đóng?
- Người có địa chỉ đăng ký cư trú tại Nhật mà không tham gia bảo hiểm của công ty.
- Người tự kinh doanh, làm tự do, thất nghiệp, du học sinh.
- Người làm bán thời gian không đủ điều kiện vào bảo hiểm công ty.
Giấy báo phí gửi cho chủ hộ, kể cả khi chủ hộ đang tham gia bảo hiểm công ty và bản thân không thuộc diện đóng. Đây là điều làm nhiều người bối rối khi nhận giấy.
Vì sao phí của tôi cao bất thường?
- Vừa nghỉ việc. Phí tính trên thu nhập năm trước, lúc bạn còn đi làm. Có chế độ giảm cho người mất việc ngoài ý muốn — xem cách xin giảm phí bảo hiểm quốc dân.
- Hộ đông người tham gia. Mỗi người cộng thêm một phần theo đầu người.
- Chưa khai thu nhập. Không khai thì city hall không áp được chế độ giảm, dù thu nhập thật của bạn thấp.
- Vừa chuyển thành phố. Tỷ lệ tính phí ở nơi mới có thể cao hơn hẳn nơi cũ.
Muốn biết con số chính xác của nơi mình ở, gõ tên thành phố kèm 国民健康保険料 để ra trang chính thức; nhiều nơi có sẵn bảng tỷ lệ và công cụ tính thử.
Câu hỏi thường gặp
Phí bảo hiểm quốc dân đóng mấy lần một năm?
Thông thường tổng phí cả năm được chia thành nhiều kỳ, phổ biến là từ tháng 6 tới tháng 3 năm sau. Số kỳ khác nhau theo từng thành phố. Bạn có thể đóng tại konbini, chuyển khoản tự động từ ngân hàng, hoặc thanh toán bằng ứng dụng quét mã.
Không có thu nhập thì có phải đóng không?
Vẫn phải tham gia, nhưng phần tính theo thu nhập sẽ bằng 0 và phần cố định thường được giảm mạnh nếu bạn đã khai thu nhập với city hall. Điều kiện tiên quyết là phải nộp tờ khai thu nhập, dù thu nhập bằng 0.
Vào công ty rồi có phải báo city hall không?
Có, và phải làm sớm. Khi đã tham gia bảo hiểm của công ty, bạn cần tới city hall làm thủ tục rút khỏi bảo hiểm quốc dân. Không làm thì hệ thống vẫn tính phí và bạn có thể bị tính trùng cả hai bên.
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật tháng 8/2026. Cấu trúc phí, tỷ lệ và mức trần do từng địa phương quy định và thay đổi theo năm tài khóa. Hãy kiểm tra với quầy bảo hiểm quốc dân tại city hall nơi bạn cư trú.
