Thanh Nguyen 
Để dành tiền cho con ở Nhật 1 man mỗi tháng trong 20 năm là 2,4 triệu yên tiền gốc. Nếu tính theo lãi kép, mức 4%/năm cho ra khoảng 3,7 triệu yên, còn 7%/năm cho ra khoảng 5,2 triệu yên. Chênh lệch gần 1,5 triệu yên đến từ lãi suất chứ không phải từ số tiền bạn bỏ thêm.
Dạo này mình đang tính đúng chuyện đó: mỗi tháng dành riêng 1 man (10.000 yên) cho bé, để suốt 20 năm, thì nên gửi tiết kiệm hay đầu tư NISA ở Nhật? Mình ngồi tính thử rồi chia sẻ lại đây.
Tính thử: 1 man mỗi tháng trong 20 năm ra bao nhiêu?
Phần gốc rất dễ tính:
- 10.000 yên/tháng × 12 tháng × 20 năm = 2.400.000 yên tiền gốc
Nếu có lãi và lãi được cộng dồn, con số cuối kỳ thay đổi khá nhiều theo mức sinh lời giả định:
- 4%/năm → khoảng 3,7 triệu yên
- 5%/năm → khoảng 4,1 triệu yên
- 6,5%/năm → khoảng 4,9 triệu yên
- 7%/năm → khoảng 5,2 triệu yên
Cách tính ở đây giả định nộp đều đặn hằng tháng, lãi gộp hằng tháng, và chưa trừ thuế, phí, lạm phát hay biến động tỷ giá. Đây chỉ là ví dụ để dễ hình dung, không phải cam kết kết quả.
Gửi tiết kiệm: an toàn, dễ hiểu, nhưng ăn tỷ giá
Nhiều mẹ Việt chọn gửi tiết kiệm ở Việt Nam vì lãi suất tiền đồng cao hơn hẳn lãi gửi yên tại ngân hàng Nhật, vốn thấp gần như bằng không trong nhiều năm.
Ưu điểm rõ ràng: biết trước lãi, không phải theo dõi thị trường, rút ra là có tiền. Nhưng có ba thứ cần nhớ:
- Rủi ro tỷ giá: bạn kiếm bằng yên, gửi bằng đồng, 20 năm sau quy đổi lại có thể lợi hoặc thiệt đáng kể.
- Lãi suất không cố định 20 năm: sổ tiết kiệm thường theo kỳ hạn ngắn rồi tái tục theo lãi suất tại thời điểm đó.
- Chi phí chuyển tiền mỗi tháng hoặc mỗi quý cũng ăn vào lợi nhuận.
NISA: kỳ vọng cao hơn, nhưng không có gì đảm bảo
NISA là chế độ tài khoản đầu tư miễn thuế của Nhật, phần lợi nhuận trong hạn mức không bị đánh thuế như tài khoản thường. Với thời gian 20 năm, đây là công cụ nhiều gia đình ở Nhật dùng để tích lũy dài hạn.
Nhưng phải nói thẳng: NISA là đầu tư, không phải gửi tiết kiệm. Không ai đảm bảo mức 5% hay 7%/năm, và tài khoản hoàn toàn có thể âm trong nhiều năm liền, nhất là các giai đoạn thị trường giảm. Con số ở trên chỉ là kịch bản giả định.
Một điểm kỹ thuật cần biết: tài khoản NISA mở cho người trưởng thành, nên trên thực tế là bố mẹ đứng tên và tự quản lý phần tiền để dành cho con, chứ không phải mở tài khoản đứng tên bé. Cách mở tài khoản và chọn quỹ, mình viết ở bài đầu tư NISA ở Nhật cho người mới.
So sánh nhanh hai cách
- Tiết kiệm — chắc chắn, dễ hiểu, phù hợp với tiền có thể cần dùng trong vài năm tới. Đổi lại, khả năng vượt lạm phát thấp.
- NISA — kỳ vọng cao hơn nhờ lãi kép và miễn thuế lợi nhuận, phù hợp với tiền chắc chắn không đụng tới trong 10–20 năm. Đổi lại, phải chịu được cảnh tài khoản đỏ mà không bán tháo.
Trong thực tế, nhiều gia đình chia đôi: một phần gửi tiết kiệm làm quỹ dự phòng cho bé, một phần đưa vào NISA để chạy dài hạn. Cách này không tối ưu về lợi nhuận nhưng dễ đi đường dài, vì lúc thị trường xuống vẫn còn phần an toàn để yên tâm.
Tiền ở đâu ra để mỗi tháng bỏ 1 man?
Một mẹo mình thấy nhiều nhà áp dụng: dùng luôn tiền 児童手当 làm nguồn để dành cho bé, coi như khoản đó chưa từng vào chi tiêu gia đình. Cách xin trợ cấp này xem bài về jidou teate, còn danh sách đầy đủ các khoản gia đình có con được nhận thì ở bài các khoản trợ cấp khi có con ở Nhật.
Nếu ngân sách đang căng, cắt bớt chi phí cố định thường hiệu quả hơn là cắt tiền ăn. Tham khảo bảng chi phí sinh hoạt một tháng ở Nhật để xem khoản nào của nhà mình đang cao bất thường.
Mình đang nghiêng về cách nào?
Thứ làm mình chú ý nhất không phải là mức lãi mà là thời gian. 20 năm là rất dài, và cùng một số tiền 1 man mỗi tháng, kết quả cuối cùng có thể chênh nhau vài triệu yên chỉ vì lãi kép. Bỏ lỡ 5 năm đầu là mất phần lãi đắt giá nhất.
Nên với mình, quan trọng nhất là bắt đầu đều đặn từ sớm, còn tỷ lệ giữa tiết kiệm và đầu tư thì tùy mức chịu rủi ro của từng nhà. Bạn nào đã và đang để dành cho con ở Nhật thì chia sẻ cách của mình nhé, mình cũng đang tìm hiểu thêm.
Lưu ý: bài này chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, không phải tư vấn đầu tư. Mọi con số đều là giả định để minh họa lãi kép. Thông tin chính thức về chế độ NISA được công bố tại trang của Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (金融庁), và trước khi quyết định nên đọc kỹ tài liệu sản phẩm hoặc hỏi tư vấn viên có chứng chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Có mở được tài khoản NISA đứng tên con không?
Hiện tài khoản NISA dành cho người trưởng thành, nên phần tiền để dành cho con thường do bố mẹ đứng tên và quản lý. Chế độ dành riêng cho trẻ em trước đây đã kết thúc, vì vậy hãy kiểm tra quy định hiện hành tại ngân hàng hoặc công ty chứng khoán trước khi mở tài khoản.
Người nước ngoài ở Nhật có mở NISA được không?
Được, nếu bạn là người cư trú tại Nhật, có thẻ cư trú còn hiệu lực, My Number và tài khoản ngân hàng. Điều kiện cụ thể tùy công ty chứng khoán. Cần lưu ý trường hợp về nước lâu dài, vì khi không còn là người cư trú thì tài khoản có thể phải đóng hoặc xử lý theo quy định.
Gửi tiết kiệm ở Việt Nam hay ở Nhật lợi hơn?
Lãi suất tiền gửi ở Việt Nam thường cao hơn nhiều so với gửi yên tại Nhật, nhưng bạn phải chịu rủi ro tỷ giá và chi phí chuyển tiền trong suốt 20 năm. Nếu khoản tiền đó sau này dùng ở Nhật, giữ bằng yên sẽ tránh được rủi ro quy đổi.
Đang đầu tư mà cần tiền gấp thì rút được không?
Được, các quỹ trong NISA có thể bán để rút tiền, thường mất vài ngày làm việc để về tài khoản. Vấn đề là bạn có thể buộc phải bán đúng lúc thị trường giảm. Vì vậy nên giữ riêng một quỹ dự phòng bằng tiền gửi trước khi đưa phần còn lại vào đầu tư dài hạn.
