Nenmatsu chousei và kakutei shinkoku ở Nhật khác nhau sao?

Nenmatsu chousei (年末調整) là việc công ty tính lại thuế cả năm cho bạn vào cuối năm. Kakutei shinkoku (確定申告) là việc bạn tự khai thuế với cục thuế vào đầu năm sau. Cả hai đều nhằm một mục đích: chốt lại số thuế thu nhập đúng của bạn, vì số bị trừ hằng tháng chỉ là ước tính.

Hầu hết người Việt đi làm công ty ở Nhật chỉ cần làm nenmatsu chousei. Nhưng có những trường hợp bắt buộc phải tự khai, và có những trường hợp tự khai để được hoàn lại tiền. Bài này phân định rõ bạn thuộc nhóm nào. Bức tranh tổng thể về các loại thuế nằm ở bài thuế ở Nhật toàn tập.

Nenmatsu chousei là gì?

Nenmatsu chousei là thủ tục công ty làm thay bạn vào khoảng tháng 11 đến tháng 12. Cơ chế rất đơn giản:

Suốt cả năm, công ty trừ thuế thu nhập vào lương theo một bảng ước tính, chưa tính tới các khoản khấu trừ riêng của bạn.
Cuối năm, bạn nộp cho công ty các tờ khai về người phụ thuộc, tiền bảo hiểm, iDeCo, vay mua nhà.
Công ty tính lại số thuế đúng, so với số đã trừ. Trừ thừa thì hoàn lại vào lương tháng 12, trừ thiếu thì thu thêm.

Đa số người đi làm nhận được một khoản hoàn thuế vào tháng 12, vì các khoản khấu trừ chưa được tính trong lúc trừ hằng tháng. Đây là lý do nên nộp giấy tờ đầy đủ và đúng hạn cho bộ phận nhân sự, đừng bỏ trống ô nào vì lười.

Kakutei shinkoku là gì?

Kakutei shinkoku là bạn tự khai với cục thuế, thường trong kỳ từ giữa tháng 2 tới ngày 15/3 cho thu nhập của năm liền trước. Có thể nộp trực tiếp tại cục thuế, gửi bưu điện, hoặc khai online bằng hệ thống e-Tax.

Kết quả có thể là bạn được hoàn thuế, hoặc phải nộp thêm. Ngoài ra tờ khai này còn được dùng làm căn cứ tính thuế cư trú và phí bảo hiểm y tế quốc dân của bạn cho năm sau.

Ai bắt buộc phải làm kakutei shinkoku?

Bạn phải tự khai nếu rơi vào một trong các trường hợp:

Có thu nhập ngoài lương vượt ngưỡng quy định — làm thêm ngoài, cho thuê nhà, kinh doanh nhỏ, thu nhập từ đầu tư ngoài tài khoản đặc biệt.
Làm cho hai nơi trở lên và không được nơi nào làm nenmatsu chousei đầy đủ.
Lương cả năm vượt 20.000.000 yên — công ty không làm nenmatsu chousei cho nhóm này.
Nghỉ việc giữa năm và tới cuối năm chưa đi làm nơi mới — không ai làm nenmatsu chousei cho bạn.
Muốn khai các khoản mà nenmatsu chousei không xử lý được (xem mục dưới).

Ba khoản chỉ khai được bằng kakutei shinkoku

Đây là phần đáng tiền nhất. Ba khoản khấu trừ sau không khai qua nenmatsu chousei được, phải tự làm kakutei shinkoku:

Khấu trừ chi phí y tế (医療費控除) — khi tổng chi phí khám chữa bệnh của cả gia đình trong năm vượt ngưỡng. Giữ lại toàn bộ hóa đơn khám bệnh và mua thuốc.
Khấu trừ khoản quyên góp (寄附金控除) — gồm cả furusato nozei nếu bạn ủng hộ từ 6 địa phương trở lên hoặc không dùng chế độ đơn giản hóa.
Khấu trừ vay mua nhà năm đầu tiên (住宅ローン控除) — năm đầu phải tự khai, từ năm thứ hai mới khai được qua nenmatsu chousei.

Ngoài ra, nếu bạn có tổn thất do thiên tai hoặc trộm cắp, cũng chỉ khai được bằng kakutei shinkoku.

Đổi việc giữa năm thì làm sao?

Đây là tình huống rất phổ biến và cũng hay bị làm sai.

Nghỉ việc rồi vào công ty mới trong cùng năm: xin công ty cũ tờ 源泉徴収票 (gensen choushuuhyou) và nộp cho công ty mới. Công ty mới sẽ gộp thu nhập hai nơi lại và làm nenmatsu chousei cho cả năm. Không nộp tờ này thì công ty mới không làm được.
Nghỉ việc và tới cuối năm vẫn chưa đi làm: tự làm kakutei shinkoku vào đầu năm sau. Thường sẽ được hoàn một khoản kha khá, vì thuế đã bị trừ theo mức lương của những tháng có đi làm nhưng thu nhập cả năm lại thấp.
Làm freelance hoặc tự kinh doanh sau khi nghỉ: bắt buộc kakutei shinkoku.

Các mốc thời gian trong năm

Tháng 10–11: công ty phát các tờ khai cho nenmatsu chousei. Điền và nộp lại đúng hạn.
Tháng 12: nhận kết quả nenmatsu chousei, tiền hoàn (nếu có) vào lương tháng 12 hoặc tháng 1.
Tháng 1: nhận tờ gensen choushuuhyou của cả năm. Giữ kỹ, đây là giấy tờ quan trọng nhất về thu nhập của bạn.
Giữa tháng 2 – 15/3: kỳ kakutei shinkoku.
Tháng 6: nhận giấy quyết định thuế cư trú, tính trên số liệu bạn vừa khai.

Riêng trường hợp chỉ khai để xin hoàn thuế (không thuộc diện bắt buộc), bạn có thể nộp trong vòng 5 năm kể từ năm liên quan, không bị bó vào kỳ 15/3. Nhiều người không biết điều này và bỏ mất tiền hoàn của những năm trước.

Câu hỏi thường gặp

Đã làm nenmatsu chousei rồi có cần kakutei shinkoku nữa không?

Thông thường là không. Nhưng nếu bạn muốn khai chi phí y tế, khoản quyên góp, hoặc năm đầu vay mua nhà thì vẫn phải làm thêm kakutei shinkoku, vì nenmatsu chousei không xử lý ba khoản này. Khai thêm không bị coi là trùng lặp, cục thuế sẽ tính lại trên toàn bộ số liệu.

Quên nộp giấy tờ cho nenmatsu chousei thì mất tiền luôn à?

Không mất. Bạn tự làm kakutei shinkoku vào đầu năm sau để khai bù các khoản khấu trừ bị bỏ sót và nhận lại tiền hoàn. Thậm chí có thể khai bù cho tới 5 năm về trước nếu là hồ sơ xin hoàn thuế.

Làm kakutei shinkoku có tốn phí không?

Không tốn phí nếu bạn tự làm, qua e-Tax hoặc nộp giấy tại cục thuế. Trong mùa khai thuế, các cục thuế có quầy hướng dẫn miễn phí. Chỉ tốn tiền khi bạn thuê chuyên gia thuế làm hộ, và với hồ sơ đơn giản thì không cần thiết.

Không làm kakutei shinkoku dù thuộc diện bắt buộc thì bị gì?

Bị truy thu thuế kèm tiền phạt chậm nộp và tiền phạt khai thiếu. Nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng tới hồ sơ visa, vì cục xuất nhập cảnh xem xét tình trạng nộp thuế khi bạn gia hạn tư cách lưu trú hoặc xin vĩnh trú.

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật tháng 8/2026. Ngưỡng thu nhập, danh mục khấu trừ và lịch khai thuế thay đổi theo năm tài khóa. Hãy đối chiếu với hướng dẫn của Cục Thuế Quốc gia Nhật Bản hoặc hỏi cục thuế nơi bạn cư trú trước khi nộp hồ sơ.

Tiền bạc & thuế