1 tháng đầu sau sinh ở Nhật: 7 thủ tục quên là mất quyền lợi

Thủ tục sau sinh ở Nhật trong tháng đầu gồm 7 việc: nộp 出生届 trong 14 ngày, đăng ký 児童手当, đưa bé vào bảo hiểm y tế, làm 医療証, xin マイナンバーカード cho bé, kiểm tra các khoản tiền sinh và nghỉ sinh, cuối cùng là giữ đủ giấy tờ khám sức khỏe của bé. Mốc gấp nhất là 14 ngày khai sinh.

Sinh xong vừa chăm con vừa thiếu ngủ nên rất dễ quên việc. Mình làm sẵn checklist này để các mẹ lưu lại, làm tới đâu tick tới đó.

1. 出生届 — đăng ký khai sinh, làm sớm nhất

Đây là việc phải làm đầu tiên vì mọi thủ tục sau đó đều cần đến nó.

出生届 phải nộp trong vòng 14 ngày kể từ ngày sinh, tính cả ngày sinh. Nộp tại 市役所/区役所 nơi cư trú, nơi sinh hoặc nơi đăng ký hộ tịch. Giấy chứng sinh 出生証明書 do bệnh viện cấp nằm chung trên tờ đơn, nên nhớ xin trước khi xuất viện.

Con của bố mẹ Việt sinh ở Nhật còn phải làm thêm phần giấy tờ phía Việt Nam. Chi tiết mình viết riêng ở bài quốc tịch con sinh ở Nhật và hộ chiếu cho con sinh ở Nhật.

2. 児童手当 — đăng ký trợ cấp nuôi con

Đây là khoản trợ cấp nuôi con của Nhật, chi trả định kỳ cho trẻ đến độ tuổi theo quy định. Khoản này không tự động về mà phải nộp đơn.

Nên làm hồ sơ càng sớm càng tốt sau khi bé chào đời. Nguyên tắc hiện tại là trợ cấp được tính từ tháng sau tháng nộp đơn, nên nộp muộn có thể mất quyền hưởng của một số tháng và phần đã mất thường không được truy lĩnh. Cách nộp và giấy tờ cần có, xem bài hướng dẫn xin jidou teate.

3. Đăng ký bảo hiểm y tế cho bé

Sau khi sinh cần làm thủ tục để bé tham gia bảo hiểm y tế. Có hai hướng tùy tình trạng của bố mẹ:

Bố hoặc mẹ tham gia bảo hiểm qua công ty (社会保険): liên hệ công ty hoặc quỹ bảo hiểm của mình để đăng ký bé làm người phụ thuộc.
Gia đình tham gia bảo hiểm quốc dân (国民健康保険): làm thủ tục tại 市役所/区役所, thường làm luôn cùng lúc với các việc khác.

Lưu ý khi đưa bé đi khám: hiện cần dùng マイナ保険証 hoặc 資格確認書, vì thẻ bảo hiểm y tế giấy kiểu cũ đã kết thúc thời hạn sử dụng. Phân biệt hai loại bảo hiểm, xem shakai hoken khác kokumin hoken thế nào.

4. 医療証 — đăng ký hỗ trợ chi phí y tế cho trẻ

Khoản này rất nên kiểm tra vì nó quyết định mỗi lần bé đi khám mẹ trả bao nhiêu. Tùy từng 市区町村 mà độ tuổi được hỗ trợ, mức tự chi trả và điều kiện thu nhập có thể khác nhau, có nơi hỗ trợ tới hết cấp hai, có nơi khác.

Thủ tục thường làm tại 市役所/区役所 sau khi bé đã có mã bảo hiểm. Nhận được thẻ rồi thì bỏ luôn vào túi đồ đi khám của bé, vì lúc đưa con đi bệnh viện đây là thứ hay bị quên nhất.

5. マイナンバーカード cho bé

Bé sinh ra là đã có mã My Number. Hiện nay có thể nộp đơn xin マイナンバーカード cho bé cùng lúc với 出生届, đỡ phải đi lại lần nữa. Thẻ này về sau dùng cho bảo hiểm, thủ tục hành chính và nhiều dịch vụ khác. Cách làm chi tiết xem hướng dẫn xin thẻ My Number.

6. Kiểm tra các khoản tiền sinh và nghỉ sinh

Nếu mẹ đi làm và đủ điều kiện, đừng quên rà lại các khoản sau:

出産育児一時金 — trợ cấp sinh con, nguyên tắc 50万円/bé với người tham gia bảo hiểm y tế công.
出産手当金 — tiền cho thời gian nghỉ sinh.
育児休業給付金 — trợ cấp nghỉ chăm con, từ bảo hiểm việc làm.
出生後休業支援給付金 — hỗ trợ thêm sau sinh khi đáp ứng điều kiện.

Các khoản này điều kiện và nơi làm thủ tục khác nhau: có khoản qua quỹ bảo hiểm, có khoản qua công ty, có khoản liên quan Hello Work. Mình tách riêng thành bài các khoản trợ cấp khi có con ở Nhật để tiện tra từng khoản.

7. Giữ đủ giấy tờ khám và kiểm tra sức khỏe của bé

Trong tháng đầu, mẹ nên gom vào một chỗ:

母子手帳
Giấy tờ khám của bé
Kết quả xét nghiệm sàng lọc sơ sinh nếu có
Phiếu khám sức khỏe do địa phương cấp
Giấy tờ tiêm chủng và lịch tiêm tiếp theo

Một chiếc túi zip hoặc bìa nhựa để tất cả vào đó, mang theo mỗi lần đi khám là xong. Toàn bộ các việc phải lên city hall, mình liệt kê trong bài 12 thủ tục ở city hall người Việt hay phải làm.

Thứ tự làm cho đỡ mất công đi lại

Gộp việc trong một buổi lên city hall sẽ đỡ hơn nhiều so với đi ba bốn lần:

Buổi 1 (trong 14 ngày): nộp 出生届, xin 児童手当, nộp đơn マイナンバーカード cho bé, hỏi luôn về 医療証.
Song song: liên hệ công ty để đăng ký bảo hiểm cho bé và hỏi thủ tục nghỉ sinh.
Buổi 2: quay lại nhận 医療証 sau khi có mã bảo hiểm của bé.

Lưu ý: thủ tục và giấy tờ cụ thể có thể khác nhau tùy 市区町村 và loại bảo hiểm của gia đình. Trước khi đi nên gọi hỏi hoặc xem trang web của 市役所/区役所 nơi mình sống. Quy định về khai sinh do Bộ Tư pháp Nhật Bản (法務省) quản lý, còn chế độ trợ cấp trẻ em thuộc Cơ quan Trẻ em và Gia đình (こども家庭庁).

Câu hỏi thường gặp

Nộp 出生届 trễ 14 ngày thì sao?

Vẫn nộp được, city hall không từ chối tiếp nhận, nhưng người khai có thể phải viết bản giải trình lý do chậm trễ và theo luật hộ tịch còn có khả năng bị xử phạt hành chính. Quan trọng hơn là mọi thủ tục sau đó của bé đều bị lùi theo, nên cố gắng đi trong hạn.

Chồng hoặc người nhà đi nộp thay được không?

Được. Người nộp 出生届 thường là bố hoặc mẹ, và trong nhiều trường hợp người khác có thể mang hồ sơ đi nộp hộ nếu giấy tờ đã ký đầy đủ. Mẹ vừa sinh không cần tự đi, nhưng nên hỏi trước city hall xem cần thêm giấy ủy quyền hay giấy tờ tùy thân nào.

Jidou teate nộp muộn có được truy lĩnh không?

Nguyên tắc là không. Trợ cấp được tính từ tháng sau tháng nộp đơn, nên các tháng trước đó thường mất luôn. Vì vậy dù còn bận chăm bé, nên ưu tiên nộp đơn sớm, thiếu giấy tờ gì thì bổ sung sau theo hướng dẫn của city hall.

Bé chưa có thẻ bảo hiểm mà phải đi khám thì làm sao?

Cứ đưa bé đi khám, báo với quầy là đang chờ thẻ. Thông thường mẹ tạm trả trước rồi mang biên lai đi hoàn lại sau khi có thẻ bảo hiểm và 医療証. Nên hỏi rõ phòng khám cần giữ giấy tờ gì để làm hoàn tiền cho đúng.

Có cần làm hộ chiếu cho bé ngay trong tháng đầu không?

Không bắt buộc, trừ khi gia đình dự định về Việt Nam sớm. Nhưng giấy tờ phía Việt Nam như trích lục khai sinh thường mất thời gian, nên nếu có kế hoạch bay trong vòng vài tháng thì bắt đầu chuẩn bị ngay sau khi có 出生届受理証明書.

Thủ tục hành chính