Bảo hiểm y tế ở Nhật: shakai hoken khác kokumin hoken sao?

Bảo hiểm y tế ở Nhật là bắt buộc với mọi người có địa chỉ đăng ký cư trú, kể cả người nước ngoài. Nhờ nó mà khi đi khám bạn chỉ trả một phần chi phí, phần còn lại quỹ bảo hiểm chi trả.

Có hai hệ khác nhau: shakai hoken cho người làm công ty và kokumin kenko hoken cho những người còn lại. Khác biệt giữa hai hệ lớn hơn nhiều người tưởng — không chỉ ở mức đóng mà ở cả quyền lợi và việc người thân có được bảo hiểm theo hay không. Bài này phân định rõ, kèm chế độ trần chi phí mà rất ít người Việt biết để dùng.

Hai hệ bảo hiểm y tế ở Nhật

健康保険 — shakai hoken (bảo hiểm xã hội): dành cho nhân viên công ty. Phí khoảng 10% lương chuẩn, công ty và bạn mỗi bên chịu một nửa. Trừ tự động vào lương.
国民健康保険 — kokumin kenko hoken (bảo hiểm quốc dân): dành cho người tự kinh doanh, làm tự do, du học sinh, người thất nghiệp, người làm thêm không đủ điều kiện vào bảo hiểm công ty. Phí do từng thành phố quyết định, tính trên thu nhập năm trước của cả hộ.

Bạn không được chọn tùy ý. Đi làm công ty đủ điều kiện thì bắt buộc vào shakai hoken; nghỉ việc thì phải chuyển sang kokumin kenko hoken trong vòng 14 ngày, hoặc gia hạn bảo hiểm cũ theo chế độ tiếp tục tham gia.

Ba khác biệt quan trọng nhất

Người phụ thuộc. Với shakai hoken, vợ/chồng và con đủ điều kiện được bảo hiểm theo mà không phải đóng thêm đồng nào. Với kokumin kenko hoken thì ngược lại — mỗi thành viên trong hộ đều làm phí tăng lên.
Trợ cấp nghỉ ốm. Shakai hoken có 傷病手当金 — trợ cấp khi bạn nghỉ dài ngày vì bệnh hoặc chấn thương ngoài công việc. Kokumin kenko hoken thường không có khoản này.
Cách tính phí. Shakai hoken tính trên lương hiện tại; kokumin kenko hoken tính trên thu nhập năm trước của cả hộ, nên vừa nghỉ việc mà phí vẫn cao.

Chính khác biệt thứ ba là cái bẫy lớn nhất: nghỉ việc xong, thu nhập về 0 nhưng hóa đơn bảo hiểm quốc dân vẫn tính theo lương năm ngoái. Cách xử lý nằm ở bài cách xin giảm phí bảo hiểm quốc dân.

Đi khám thì trả bao nhiêu?

Cả hai hệ đều áp cùng tỷ lệ tự chi trả:

30% — người từ 6 tuổi đến 69 tuổi, tức hầu hết chúng ta.
20% — trẻ trước tuổi vào tiểu học.
20% — người 70 đến 74 tuổi (có ngoại lệ với người thu nhập cao).
10% — người từ 75 tuổi trở lên (có ngoại lệ với người thu nhập cao).

Nhiều địa phương còn có chế độ hỗ trợ riêng cho trẻ em, có nơi miễn hoàn toàn tới một độ tuổi nhất định. Đây là thứ nên hỏi city hall khi có con nhỏ, vì mỗi nơi mỗi khác.

Chế độ trần chi phí mà ít người biết

Đây là phần đáng đọc nhất bài này. Chế độ 高額療養費 đặt trần cho số tiền bạn tự trả trong một tháng. Vượt trần thì phần vượt được hoàn lại, bất kể hóa đơn viện phí lớn tới đâu.

Trần này thay đổi theo mức thu nhập của bạn — thu nhập càng thấp trần càng thấp. Có hai cách dùng:

Xin hoàn sau: trả đủ 30% tại bệnh viện, sau đó nộp hồ sơ xin hoàn phần vượt trần. Tiền về sau vài tháng.
Xin giấy xác nhận trước (限度額適用認定証): xin ở nơi quản lý bảo hiểm của bạn trước khi nhập viện, đưa cho bệnh viện, khi đó bạn chỉ phải trả tới mức trần ngay tại quầy. Cách này tốt hơn nhiều vì không phải ứng trước tiền lớn.

Biết trước điều này rất có giá trị nếu bạn hoặc người nhà phải nhập viện hay phẫu thuật. Nhiều người Việt ở Nhật vay mượn để đóng viện phí trong khi có thể xin giấy xác nhận trước chỉ mất một buổi.

Những lúc phải làm thủ tục

Nghỉ việc: trong 14 ngày phải đăng ký kokumin kenko hoken tại city hall, hoặc làm thủ tục tiếp tục tham gia bảo hiểm công ty cũ. Không làm gì là không có bảo hiểm, mà phí vẫn bị truy thu về sau.
Vào làm công ty mới: báo city hall để rút khỏi kokumin kenko hoken, nếu không sẽ bị tính phí hai nơi.
Chuyển thành phố: với kokumin kenko hoken phải làm thủ tục ở cả nơi đi và nơi đến.
Mất thẻ: báo ngay để xin cấp lại, vì thẻ bảo hiểm là giấy tờ định danh quan trọng.

Phí bảo hiểm được khấu trừ toàn bộ khỏi thu nhập chịu thuế, nên nó kéo tiền thuế của bạn xuống — xem thêm bài thuế ở Nhật toàn tập.

Đọc thêm

Câu hỏi thường gặp

Không đóng bảo hiểm y tế ở Nhật có được không?

Không. Nhật áp dụng chế độ bảo hiểm y tế toàn dân, mọi người có địa chỉ đăng ký cư trú đều bắt buộc tham gia một trong hai hệ. Không đăng ký thì khi cần khám bệnh bạn phải trả 100% chi phí, và phí bảo hiểm vẫn bị truy thu ngược lại cho khoảng thời gian chưa đóng.

Nghỉ việc thì nên chọn kokumin kenko hoken hay tiếp tục bảo hiểm công ty?

Tùy con số. Chế độ tiếp tục tham gia bảo hiểm công ty cũ giữ nguyên quyền lợi cho người phụ thuộc nhưng bạn phải trả cả phần công ty từng đóng. Kokumin kenko hoken tính theo thu nhập năm trước nên có thể rất cao. Cách chắc ăn là hỏi cả hai nơi để lấy con số cụ thể rồi so.

Người nhà từ Việt Nam sang có được bảo hiểm theo không?

Với shakai hoken, người thân đủ điều kiện về quan hệ, thu nhập và cư trú có thể được đăng ký là người phụ thuộc và được bảo hiểm mà không đóng thêm phí. Điều kiện về nơi cư trú đã siết chặt hơn trước, nên hãy hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm để xác nhận từng trường hợp.

Thẻ bảo hiểm gắn vào My Number có bắt buộc không?

Việc dùng thẻ My Number thay thẻ bảo hiểm đang được triển khai rộng. Bạn nên đăng ký gắn thông tin bảo hiểm vào thẻ My Number để tránh rắc rối khi thẻ giấy hết hiệu lực, đồng thời tiện khi khai chi phí y tế lúc quyết toán thuế.

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật tháng 8/2026. Mức phí, tỷ lệ tự chi trả và các chế độ hỗ trợ khác nhau giữa các địa phương và thay đổi theo năm. Hãy kiểm tra lại với city hall nơi bạn cư trú hoặc cơ quan bảo hiểm của công ty.

Tiền bạc & thuế