Thanh Nguyen 
Trợ cấp khi có con ở Nhật không chỉ có 児童手当. Từ lúc sinh con tới khi mẹ đi làm lại, gia đình có thể liên quan tới sáu khoản: 出産育児一時金, 児童手当, 出産手当金, 育児休業給付金, 出生後休業支援給付金 và 育児時短就業給付金. Mỗi khoản một điều kiện, một nơi nộp hồ sơ.
Nhiều mẹ Việt mới có con ở Nhật chỉ biết mỗi trợ cấp nuôi con, nên bỏ sót các khoản còn lại. Bài này liệt kê từng khoản để bạn biết mình cần hỏi ai.
1. 出産育児一時金 — trợ cấp sinh con
Nguyên tắc hiện nay là 500.000 yên cho mỗi bé với người tham gia bảo hiểm y tế công, gồm cả bảo hiểm công ty lẫn bảo hiểm quốc dân.
Khoản này thường được thanh toán trực tiếp cho bệnh viện để trừ vào viện phí, nên không phải lúc nào mẹ cũng cầm đủ 50 man về nhà. Viện phí cao hơn thì đóng thêm phần chênh; thấp hơn thì làm thủ tục nhận phần còn lại.
Nộp ở đâu: quỹ bảo hiểm sức khỏe của công ty, hoặc quầy bảo hiểm quốc dân ở city hall.
2. 児童手当 — trợ cấp nuôi con
Khoản chi trả định kỳ cho trẻ đến độ tuổi theo quy định. Sau các thay đổi gần đây, thời gian hưởng đã được mở rộng tới độ tuổi trung học phổ thông, và con thứ ba trở đi được mức cao hơn.
Khoản này không tự động về, mẹ phải làm thủ tục đăng ký tại 市区町村. Chi tiết hồ sơ xem bài về jidou teate. Gia đình đơn thân còn có thể thuộc diện 児童扶養手当 dành cho mẹ đơn thân, đây là chế độ khác hẳn.
Nộp ở đâu: 市役所/区役所.
3. 出産手当金 — tiền nghỉ sinh
Dành cho người tham gia bảo hiểm sức khỏe phù hợp và phải nghỉ làm do sinh con. Khoản này bù một phần thu nhập trong thời gian mẹ nghỉ sinh, tính theo mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm.
Người đang là người phụ thuộc trong bảo hiểm của chồng thì thường không thuộc diện nhận khoản này, vì nó gắn với tư cách người tham gia bảo hiểm.
Nộp ở đâu: qua công ty hoặc quỹ bảo hiểm sức khỏe.
4. 育児休業給付金 — trợ cấp nghỉ chăm con
Nếu đủ điều kiện tham gia 雇用保険 (bảo hiểm việc làm), khi nghỉ 育児休業 bạn có thể nhận trợ cấp từ quỹ này. Điều kiện thường xét thời gian đã tham gia bảo hiểm và số ngày làm việc trước khi nghỉ.
Nộp ở đâu: công ty làm đầu mối với Hello Work. Nếu đang cân nhắc nghỉ việc quanh thời điểm sinh, đọc thêm bài về nghỉ việc ở Nhật để không mất quyền lợi bảo hiểm.
5. 出生後休業支援給付金 — hỗ trợ thêm sau sinh
Đây là khoản hỗ trợ mới trong hệ thống trợ cấp chăm con, áp dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định về thời điểm nghỉ và việc cả hai vợ chồng cùng nghỉ chăm con. Vì là chế độ mới nên nhiều gia đình chưa biết để hỏi.
Nộp ở đâu: qua công ty, cùng hệ thống với trợ cấp nghỉ chăm con.
6. 育児時短就業給付金 — trợ cấp khi làm việc rút ngắn giờ
Sau khi quay lại làm mà chuyển sang chế độ làm việc ngắn giờ để chăm con, nếu đáp ứng điều kiện thì có thể nhận khoản hỗ trợ này, bù một phần thu nhập bị giảm do làm ít giờ hơn.
Nộp ở đâu: qua công ty.
Ngoài ra còn hỗ trợ của địa phương
Tùy tỉnh, thành phố nơi mình sống, gia đình có trẻ nhỏ còn có thể được hỗ trợ về:
- Khám chữa bệnh cho trẻ (医療証)
- Tiêm chủng
- Khám sức khỏe định kỳ cho bé
- Hỗ trợ trong thai kỳ
- Hỗ trợ chăm sóc trẻ, gửi trẻ
- Các khoản hỗ trợ riêng của từng địa phương
Phần y tế cho bé ảnh hưởng trực tiếp tới túi tiền mỗi lần con ốm, xem thêm bài đưa con đi bệnh viện ở Nhật và cách phân biệt hai loại bảo hiểm y tế.
Điều quan trọng nhất: không có khoản nào tự chạy tới
Không phải cứ sinh con ở Nhật là tự động nhận được tất cả. Việc bạn nhận được khoản nào phụ thuộc vào:
- Bạn có đi làm hay không
- Loại bảo hiểm đang tham gia
- Thời gian đã tham gia 雇用保険
- Nơi cư trú và chính sách của địa phương
- Thời điểm nộp hồ sơ
Thứ tự việc cần làm ngay sau sinh, mình viết ở bài 5 thủ tục làm ngay kẻo mất trợ cấp, còn checklist theo mốc thời gian tháng đầu thì ở 1 tháng đầu sau sinh ở Nhật. Có tiền trợ cấp về rồi thì bài để dành tiền cho con: tiết kiệm hay NISA giúp bạn tính chuyện dài hơi hơn.
Lưu ý: mức tiền, điều kiện và thủ tục có thể thay đổi theo năm và theo địa phương. Thông tin chính thức được công bố tại trang của こども家庭庁 và 厚生労働省. Trường hợp cụ thể của gia đình bạn nên hỏi trực tiếp city hall, công ty hoặc quỹ bảo hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ nội trợ, không đi làm thì nhận được những khoản nào?
Thường vẫn nhận được 児童手当 và các hỗ trợ y tế của địa phương cho bé, cùng 出産育児一時金 nếu đang tham gia bảo hiểm y tế công, kể cả với tư cách người phụ thuộc. Các khoản gắn với việc đi làm như tiền nghỉ sinh và trợ cấp nghỉ chăm con thì không áp dụng.
Người nước ngoài có được nhận các khoản này không?
Có, nếu bạn cư trú hợp pháp, có đăng ký cư trú tại địa phương và tham gia bảo hiểm tương ứng. Các chế độ này xét theo tư cách tham gia bảo hiểm và nơi cư trú chứ không xét quốc tịch. Hồ sơ có thể cần thêm giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân, nên hỏi trước city hall cho chắc.
Chồng nghỉ chăm con có được trợ cấp không?
Có, nếu chồng tham gia bảo hiểm việc làm và nghỉ 育児休業 theo đúng chế độ của công ty. Một số khoản hỗ trợ mới còn khuyến khích cả hai vợ chồng cùng nghỉ trong giai đoạn sau sinh. Điều kiện chi tiết nên hỏi bộ phận nhân sự của công ty.
Nhận trợ cấp có ảnh hưởng tới xin vĩnh trú không?
Các khoản trợ cấp trẻ em và bảo hiểm là quyền lợi hợp pháp của người tham gia đầy đủ nghĩa vụ, khác với trợ cấp cứu trợ xã hội. Điều thực sự ảnh hưởng tới hồ sơ vĩnh trú là việc đóng thuế và bảo hiểm đúng hạn, nên hãy giữ hồ sơ nộp thuế, nenkin sạch sẽ.
